Bu yazı Das Kapital’in yayımlanışının 150. yılı vesilesiyle kaleme alındı. Burada Marx’ın, bir sosyal gerçeklik olarak, “sermaye“yi nasıl kavradığı üzerine kısa bir değerlendirmede bulunuyoruz. Yazıda sermaye kavramı üç düzeyde ele alınıyor ve bu yapılırken sermayenin, kapitalist toplumun egemen ilişkisi olarak anlaşılması gerektiğinin altı çiziliyor.

İlişki olarak sermaye

Sermaye insanlar arasında bir toplumsal ilişkidir. Zenginlik stoku ya da araç değildir.

İnsanlar arası ilişki düzeyinde sermaye zaman-mekân boyutu ile kavranabilir ancak. Ne demek istiyoruz? Her şeyden önce bu “ilişki”nin nasıl ve hangi koşullar altında kurulduğu sorularına cevap verilmesi gerekiyor. Sermaye bir “ilişki” ise, o halde bu ilişkinin bir tarihi olmalıdır. Piyasada para sahibi (P) ile meta sahibini (M) karşı karşıya getiren tarihsel süreç nedir? Elbette hem P’nin hem de M’nin bir tarihi vardır. Burada “M” derken hem meta olarak üretim araçlarını, ham maddeleri, girdileri vs. hem de meta olarak emekgücü’nü kastediyoruz. Bu ikinci nokta çok kritiktir, çünkü emekgücü ancak kapitalizm altında metaya dönüşmüştür. Eğer dolaysız üretici, kendi maddi varlığını ürettiği (ve yeniden-ürettiği) araçlarından koparılmış ve doğal ortamından çekip çıkarılmışsa, yanı sıra emekgücü’nü “özgürce” satabileceği hukuki koşullar da oluşmuşsa, işte bu aşamada, emekgücü bir meta haline gelir. Önceleri emekçinin bedensel-zihinsel enerjisi/kapasitesi olan bu “güç”, para sahibinin parası (P) ile mübadele edile(bile)n bir meta haline gelir kapitalizmde. Bu koşul sağlandığı ölçüde para sahibinin elindeki para sermayeye DÖNÜŞEBİLİR. Marx Kapital’de şöyle yazar: “(P)arayı sermayeye dönüştürmek için … (b)ir yanda değer, yani para sahibinin, öte yanda değer yaratan özün sahibinin; bir yanda üretim ve geçim araçlarına sahip bulunan bir kimsenin, öte yanda emek gücünden başka hiçbir şeyi olmayan bir kimsenin, birbirlerinin karşısında alıcı ve satıcı olarak yer almaları gereki(r).” (s. 551). 

---Değerli okuyucumuz, bu yazının devamı erişime kısıtlanmıştır. Yazının tümüne ulaşmak için lütfen dergimizi edininiz.---