Rum Köyünden Mübadil Köyüne: Büyükbakkalköy’de Mülkiyetin El Değiştirmesi

-
7

Büyükbakkalköy İstanbul’un çeperinde bulunan fakat çok eski yerleşim yerlerinden biri. Eski bir Rum köyü olan Büyükbakkalköy, ulus-devletin kuruluş arifesinde köklü bir dönüşüm geçirir. Kilisesi, mezarlığı, ayazması, evleri, pazarları, bağları, geniş tarım arazileri, meslek ve iş hayatıyla gayrimüslim kimliğe sahip bir köyün millileştirilmesi süreci yaşanır.

Büyükbakkalköy’ün sosyo-mekânsal yapısı ve mülkiyet rejimi, savaş koşulları ve mütareke yıllarında, şiddet ve çatışma ortamında değişmeye başlar. Bu süreçte Rum ahaliyi yerinden etme pratikleri merkezi ve yerel düzeyde sistemli politikalarla devam eder. Cumhuriyet’in kuruluşuyla, 1923 yılında Türkiye ve Yunanistan arasında yapılan nüfus mübadelesi de atılan köklü adımlardan biri olur. Mübadele kapsamında Yunanistan ve Balkanlardan gelen göçmenler (mübadiller), Rumlardan kalan bölgelere iskân edilir. Yasal mevzuata uyumlu hale getirilerek el konulan ve millileştirilen Rum mülkleri yeni gelen göçmenlere tahsis edilir. Mübadiller Büyükbakkalköy’e geldiklerinde Rumlardan kalan evlere yerleştirilir, Rumların özel ve kamusal mülkleri kendi tasarruflarına geçer. Fakat mübadillerin yerleştikleri bu “gâvur” evleriyle ve edindikleri mülklerle ilişkileri kolay gelişmez. Ulus-devlet kuruluşunda Anadolu’ya göç ettirilen mübadiller, Türk-Müslüman kimliğinin temsilcileri, yeni rejimin toplumsal alandaki destekçileri ve yeni vatandaşları olarak görülür. Devlet-toplum ilişkilerinin biçimlenmesinde ve patronaj ilişkilerinin sürmesinde ise mülkiyetin el değiştirmesi çok önemli bir role sahiptir.

---Değerli okuyucumuz, bu yazının devamı erişime kısıtlanmıştır. Yazının tümüne ulaşmak için lütfen dergimizi edininiz.---